Khi tài sản bảo đảm của một khoản nợ xấu được bán đấu giá hoặc phát mại thành công, số tiền thu về không phải ngay lập tức được dùng để trả nợ gốc. Pháp luật quy định một “thứ tự ưu tiên” chặt chẽ để đảm bảo quyền lợi cho các bên liên quan, từ cơ quan thuế, tổ chức đấu giá cho đến các chủ nợ khác. Hiểu rõ thứ tự này giúp chủ nợ ước tính được số tiền thực thu và giúp bên vay biết được nghĩa vụ nợ của mình sẽ được giảm trừ như thế nào.
>>> Nếu bạn đang tham gia vào quá trình phát mại tài sản và cần luật sư giám sát việc phân bổ tiền thanh toán để tránh sai sót gây thiệt hại tài chính, hãy đặt lịch tư vấn tại Xử lý nợ.
Nguyên tắc chung về ưu tiên thanh toán
Theo quy định tại Điều 308 Bộ luật Dân sự 2015, khi một tài sản được dùng để bảo đảm cho nhiều nghĩa vụ, thứ tự ưu tiên thanh toán giữa các bên cùng nhận bảo đảm được xác định theo thứ tự đăng ký giao dịch bảo đảm tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Tuy nhiên, trước khi tiền được trả cho các chủ nợ, hệ thống pháp luật ưu tiên thanh toán cho các chi phí mang tính “duy trì và thực hiện” quy trình xử lý tài sản.
Thứ tự ưu tiên phân bổ dòng tiền cụ thể
Thông thường, số tiền bán tài sản bảo đảm sẽ được thanh toán theo thứ tự ưu tiên từ trên xuống dưới như sau:
Bước 1: Chi phí bảo quản, thu giữ và xử lý tài sản
Đây là nhóm chi phí được ưu tiên khấu trừ đầu tiên. Bao gồm:
- Chi phí thuê kho bãi, bảo vệ trông giữ tài sản từ khi thu giữ đến khi bán.
- Chi phí thẩm định giá tài sản của tổ chức chuyên môn.
- Phí dịch vụ đấu giá và các chi phí niêm yết, thông báo công khai.
- Các khoản thuế, phí liên quan trực tiếp đến việc chuyển nhượng tài sản (như thuế thu nhập cá nhân từ chuyển nhượng bất động sản, lệ phí trước bạ).
Bước 2: Án phí và chi phí thi hành án (nếu xử lý qua Tòa án)
Nếu tài sản được bán thông qua cơ quan thi hành án dân sự, số tiền thu được phải được dùng để thanh toán án phí và các chi phí cưỡng chế thi hành án theo quy định của pháp luật về thi hành án.
Bước 3: Nghĩa vụ nợ có bảo đảm ưu tiên
Sau khi trừ các chi phí tại Bước 1 và 2, số tiền còn lại sẽ được dùng để trả cho chủ nợ đã thực hiện đăng ký giao dịch bảo đảm sớm nhất. Thứ tự là:
- Chủ nợ có đăng ký giao dịch bảo đảm (theo thời gian đăng ký).
- Chủ nợ có quyền lưu giữ tài sản (nếu có).
- Chủ nợ chưa đăng ký giao dịch bảo đảm.
Bước 4: Thanh toán dư nợ gốc, lãi và phí phạt
Trong phạm vi số tiền được trả cho chủ nợ tại Bước 3, dòng tiền sẽ tiếp tục được phân bổ theo thứ tự (thường được thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng):
- Nợ gốc quá hạn.
- Lãi quá hạn.
- Phí phạt vi phạm và các khoản phí khác.
Quy định đặc biệt về nợ xấu theo Nghị quyết của Quốc hội
Trong bối cảnh xử lý nợ xấu năm 2026, các tổ chức tín dụng được hưởng một số quyền ưu tiên đặc biệt nhằm đẩy nhanh tốc độ thu hồi nợ:
- Ưu tiên thanh toán cho Ngân hàng: Theo tinh thần của các quy định về xử lý nợ xấu, số tiền thu được từ xử lý TSBĐ của khoản nợ xấu sau khi trừ chi phí trực tiếp (thuế, phí đấu giá) sẽ được ưu tiên thanh toán cho nghĩa vụ nợ của tổ chức tín dụng trước khi thanh toán các nghĩa vụ khác không có bảo đảm của bên thế chấp (như nợ thuế chung của doanh nghiệp hay nợ lương người lao động).
- Quyền thu nợ thuế khi chuyển nhượng: Cơ quan thuế có trách nhiệm hỗ trợ xác nhận việc hoàn thành nghĩa vụ thuế trực tiếp của tài sản đó để bên mua nợ sớm được sang tên, thay vì dừng toàn bộ quy trình để đòi các khoản nợ thuế khác của doanh nghiệp.
Rủi ro khi thứ tự thanh toán bị đảo lộn
Nếu việc phân bổ tiền không đúng thứ tự pháp luật, các bên có thể đối mặt với:
- Khiếu nại kéo dài: Các chủ nợ thứ cấp hoặc cơ quan thi hành án có thể khiếu nại, dẫn đến việc đóng băng số tiền đã thu được, làm chậm quá trình tất toán nợ.
- Trách nhiệm bồi thường: Tổ chức tín dụng hoặc đơn vị đấu giá nếu tự ý trích nợ gốc trước khi nộp các khoản thuế phí chuyển nhượng sẽ phải bồi thường thiệt hại cho các bên liên quan.
Vai trò của Luật sư trong việc giám sát thanh toán
Để đảm bảo dòng tiền từ việc bán tài sản được phân bổ minh bạch, luật sư sẽ hỗ trợ:
- Rà soát bảng kê chi phí xử lý tài sản: Đảm bảo ngân hàng hoặc tổ chức đấu giá không tính toán khống các loại phí bảo quản, phí dịch vụ.
- Đối chiếu thứ tự ưu tiên: Xác định chính xác vị trí của bạn trong danh sách các chủ nợ để yêu cầu quyền lợi ưu tiên thanh toán cao nhất.
- Thực hiện thủ tục giải tỏa ngăn chặn: Phối hợp với cơ quan thuế và địa chính để thực hiện nghĩa vụ tài chính, giúp tài sản được sang tên cho người mua nhanh chóng, từ đó dứt điểm khoản nợ gốc.
Kết luận từ Xử lý nợ
Thứ tự ưu tiên thanh toán là “bộ quy tắc ứng xử” cuối cùng khi tài sản bảo đảm bị xử lý. Việc nắm rõ thứ tự này giúp bên vay kiểm soát được số nợ còn lại sau khi mất tài sản và giúp chủ nợ tối ưu hóa số tiền thu về.
Team Xử lý nợ – Luật Thiên Mã lưu ý: Một tài sản bảo đảm có thể gánh trên mình nhiều nghĩa vụ tài chính khác nhau. Hãy luôn kiểm tra tình trạng ngăn chặn và đăng ký bảo đảm trước khi thực hiện bất kỳ giao dịch nào.
>>> Nếu bạn đang vướng vào tranh chấp về thứ tự thanh toán tài sản hoặc cần đơn vị đại diện giám sát quá trình xử lý nợ xấu, hãy liên hệ ngay với chúng tôi để được bảo vệ quyền lợi tài chính một cách chuyên nghiệp nhất!
